19. Appendices

193. Tegenwoordige deelwoorden als Additief

Teg.deelw.n die als additief optreden hebben vrijwel altijd een gelexicaliseerde betekenis. De lijst hieronder is op werkwoord gealfabetiseerd.

²     alleen categorie II
³     alleen categorie III

aerune	indruk maken, imponeren	aerunelira	indrukwekkend
arfine	komen	arfinelira²	respectievelijk
		bentarfinelira²	eerstvolgende
armtgane	vergoeden; tegemoet komen aan	armtganelira²	tegemoetkomend, coulant
arvende	voorbijgaan, passeren	arvendelira	tussen haakjes, à propos
blaffe	[op]eisen	blaffelira	onmisbaar
byte	slaan	bytelira	frappant
châfe	geselen	châfelira	(gebrek) nijpend; (koude) snerpend
declare	verklaren	declarelira	in ieder geval; in alle gevallen
doéte	sterven	doételira	schurftig, goor, smerig
fame	omvatten, omsluiten	famelira	volslagen, volledig; alom, overal, rondom
farte	lopen	fartelira	geliefd, veelgevraagd
feskvâle	kwellen, pijn doen	idefeskvâlelira	pijnstillend
festubere*	vastgrijpen	festuberelira	onweerstaanbaar
*  Festubere is alleen figuurlijk. In concrete zin wordt ubere-fest gebruikt.
fôlge	volgen uit; opvolgen	fôlgelira	achterelkaar; opeenvolgend
gayše	steken, prikken	gayšelira	opwèkkend
gladoe	blij zijn	gladoelira	verheugend; heuglijk
hendre	aangrijpen, te baat nemen	hendrelira	doortastend
hude	in de houding staan	hudelira	correct, onberispelijk
		pâlthudelira	hypercorrect
hue	aan banden leggen; (geluid) dempen	huelira	geluiddempend
ialefe	oogsten	ialefelira	(fig.) bloeiend (handel)
jalo'ife	voorwaarden stellen	jalo'ifelira	onder bepaalde voorwaarden
jelpjeve	losmaken	nejelpjevelira	onlosmakelijk
jiyxe	strooien	jiyxelira	kwistig, royaal
jufte	gelden voor/als	juftelira	geldig
		nejuftelira	ongeldig
kafðée	zich afzetten (tegen)	kafðéelira	weerzinwekkend
kafmonslenpe	rechtvaardigen, verantwoorden	quandro-kafmonslenpelira	zichzelf rechtvaardigend
kafsompe	[achter]nagaan, volgen	kafsompelira	realistisch
kaine	wekken	kainelira	(zaak) ongehoord, buitensporig; (persoon) hondsbrutaal
kifre	fonkelen, glanzen	kifrelira	(fig.) verguld; in zijn nopjes
kôle	ramen, schatten	kôlelira	omstreeks, omtrent
kolestÿne	op school zitten; school gaan	kolestÿnelira	schools, slaafs
krusve	verbrijzelen	krusvelira	(fig.) vernietigend
larde	eten	ÿry-lardelira	burgerlijk, bekrompen
latere	wapperen	laterelira	(fig.) opgewonden
lenne	kloppen; in orde zijn	lennelira	gangbaar, courant
lire	vertrouwen	lirelira	vertrouwd
mefre	betekenen, beduiden, inhouden	mefrelira	dat wil zeggen; of te wel
mešane	[aan]komen	mešanelira	nader
mipvende*	gaan uit, uitgaan	mipvendelira	smakeloos; tactloos
*  Mipvende is archaïsch; tegenwoordig is mipende gebruikelijker. Zie ook § $$.
mipÿrôme	uitwerken	mipÿrômelira	uitvoerig
miype	denken	nert-miypelira	bespottelijk; krankzinnig (versterking)
môntye	een probleem zijn	môntyelira	oneindig, onnoemelijk
nâlmece	[uit]puilen	nâlmecelira³*	krankzinnig
*  Nâlmecelira dient als versterking van een additief.
nâzjae	kenmerken	nâzjaelira	kenmerkend, typisch
nestiye	nodig zijn	nestiyelira³	desnoods, zo nodig
nramyte	(lett.) opjagen	nramytelira	(fig.) stormachtig
orte	bijten	ortelira³*	belust
*  Ortelira alleen in combinatie met fes: ortelira fes (belust op). Dit geldt als voorz.uitdrukking, zie § $$.
paine	doen	painelira	bezig, doende
		nepainelira³	ongedaan
		pâltpainelira	overdadig
pjohelle	beschimpen	pjohellelira	onbeschoft
probare	willen	probarelira	bereid[willig]; welwillend
		isyiy-probarelira	gemakshalve
quâme	(alg.) uitlokken	quâmelira	voorbeeldig
quazjoðe	(fig.) ontwrichten	quazjoðelira	[zeer] ongelegen komend; slecht uitkomend
manne	uitrichten, uitvoeren	qudex-mannelira²	wetgevend
querdoe	verschillen, verschillend zijn	querdoelira	verschillende, anders, ongelijk
quimetse	evenaren met; opwegen tegen	nert quimetselira	onmeetbaar, reusachtig groot
qurstoxe	treffen, raken	qurstoxelira	sterk (verhaal)
quxe	optreden (handelen)	quxelira	voorspoedig
reppe	spreken, zeggen	sen-reppelira³	uiteraard
reprodusere	reproduceren	quandro-reproduserelira	zelfreproducerend
rue	een boer laten; oprispen	ruelira	bijkomend (extra)
rÿlempe	aangroeien, toenemen	rÿlempelira	in toenemende mate
simaje	opbergen, opruimen	simajelira	achterbaks
slapelsate	naar bed gaan	slapelsatelira	bedlegerig
sompe	volgen, bijhouden	sompelira	getrouw
šove	[ver]tonen	âp-šovelira	capabel
		kafšovelira	arrogant
splônje	bedoelen, menen	splônjelira	welmenend
tiffe	weten, kennen	tiffelira³	te weten, namelijk
		idetiffelira	vergeetachtig
tijâsliyse	uitglijden	tijâsliyselira	buitensporig, overmatig, onredelijk
tinde	blijven	lakâ-tindelira	overigens (voor de rest geldend); afgezien van
tinkere	worden	tinkerelira	in wording
tizjyre	(iets) gemeenschappelijk doen	tizjyrelira	welwillend, inschikkelijk; minzaam
tradamfarte	vooruitlopen, -gaan	tradamfartelira	(fig.) vooruitstrevend
tygtjaflectre	doorkruisen, dwarsbomen	tygtjaflectrelira	uitmuntend
ularâfe	vasthouden	ularâfelira*	intransitief (werkwoord)
*  Zie § 80.11 voor de uitleg van het begrip ularâfelira.
ulljeve	indringen, binnendringen	ulljevelira	ingrijpend (verandering)
unkette	zich overgeven [aan]	unkettelira	(fig.) ontwapenend
ustjâge	oplichten, bedriegen	ustjâgelira	bedrieglijk
vote	stemmen	votelira³	uiteraard, vanzelfsprekend
wuxe	uiten (taal, mening); luchten (gemoed)	wuxelira*	aanzienlijk, belangrijk, groot
*  Vergelijk wuxelira met: armtzerfelira (tamelijk, vrij, nogal).
wygce	uitwijken, opzijgaan	wygcelira	vèrstrekkend (gevolgen)
ÿrfte	zich aanpassen (aan)	ÿrftelira	belangwekkend, interessant
ÿrmlesende	afstoten; afkeer inboezemen	ÿrmlesendelira	afstotelijk
ÿrzoze	(fig.) aansteken	ÿrzozelira	aanstekelijk
ÿtine	dragen	ÿtinelira	zwanger
ÿzjale	(alg.) optreden	ÿzjalelira	bijkomstig, erbijkomend
zâre	wonen	surront-zârelira	omwonend
		zârelira²	woonachtig, wonend
zerfe	kijken, zien	armtzerfelira*	tamelijk, vrij, nogal
		kleter-zerfelira	herboren
*  Vergelijk armtzerfelira met: wuxelira (aanzienlijk).
zute	winnen, verwerven	zutelira	rendabel