4. Additieven

43. Trappen van vergelijking

43.1

Het Spokaans kent 4 trappen van vergelijking (comparatieven), en wel:

1. vergrotende trap (vergr.trap; § 43.2)
2. overtreffende trap (otr.trap; § 43.4)
3. verkleinende trap (verkl.trap; § 43.5)
4. minste trap (mnst.trap; § 43.7)

Soms wordt hieraan nog een vijfde trap toegevoegd, namelijk:

5. trap van overmatigheid (trap.ovmt.) (§ 43.17)

43.2   ad § 43.1   A. Vergrotende trap

De vergr.trap wordt gevormd door de determinant terat onmiddellijk achter het additief te plaatsen:

• ef hupster sért ~ ef hupster terat sért
  het grote huis ~ het grotere huis
• ef hordâ hurons ~ ef hordâ terat hurons
  de mooie bloemen ~ de mooiere bloemen
• Ef merater melde belt tur ef mosjeus melde belt terat.
  De man is klein maar de vrouw is kleiner.
• Ef wónzol loke martel terat ral.
  Het weer lijkt nu kouder.

43.3

Bij vergelijkingen wordt het voegwoord dus (dan; als) gebruikt, of men gebruikt een constructie met het voorzetsel lÿ (uit; vandaan). Vergelijk:

1. Gress melde hupster terat dus tu.   Ik ben groter dan jij.
2. Gress melde lÿ tu hupster terat.   (idem)

1. Do verfute ef argerat lo hordâ terat dus tu paine.
   Hij schildert de deur mooier dan jij [doet].
2. Do verfute lÿ tu ef argerat lo hordâ terat.   (idem)

1. Groft oto ufire vita terat dus ef viltiy.
   Zijn auto rijdt sneller dan de jouwe.
2. Groft oto ufire lÿ ef viltiy vita terat.   (idem)

In § 141.22 (bij de behandeling van het voorzetsel lÿ) komen we nader terug op dergelijke vergelijkende constructies.

43.4   ad § 43.1   B. Overtreffende trap

De otr.trap wordt gevormd door de determinant oras onmiddellijk achter het additief te plaatsen:

• ef hupster sért ~ ef hupster oras sért
  het grote huis ~ het grootste huis
• ef hordâ hurons ~ ef hordâ oras hurons
  de mooie bloemen ~ de mooiste bloemen

Een otr.trap in de functie van subj.add., obj.add. of pred.add. wordt in het Spokaans niet voorafgegaan door een lidwoord:

• Dena mosjeus melde belt oras.   Deze vrouw is het kleinst.
• Kost oto ufire vita oras.   Mijn auto rijdt het snelst.
• Petriy verfute ef argerat lo kariy tur Lerdu verfute ef seniy lo kariy oras.
  Petriy schildert de deur lelijk maar Lerdu schildert de zijne het lelijkst.

43.5   ad § 43.1   C. Verkleinende trap

De verkl.trap wordt gevormd door de determinant oiba onmiddellijk achter het additief te plaatsen:

• ef hupster sért ~ ef hupster oiba sért
  het grote huis ~ het minder grote huis
  
• ef hordâ hurons ~ ef hordâ oiba hurons
  de mooie bloemen ~ de minder mooie bloemen
  
• Ef merater melde belt tur ef mosjeus melde belt oiba.
  De man is klein maar de vrouw is minder klein.
  
• Ef wónzol loke martel oiba ral.
  Het weer lijkt nu minder koud.

43.6

Bij vergelijkingen wordt het voegwoord dus (dan; als) gebruikt, of men gebruikt een constructie met het voorzetsel lÿ (uit; vandaan). Tot het begin van deze eeuw was bovendien het voegwoord fet (dan; als) in gebruik. Let wel: fet kwam alleen voor in combinatie met oiba, nooit met terat (§ 43.2). Vergelijk:

1. Gress melde hupster oiba dus/†fet tu.   Ik ben minder groot dan jij.
   
2. Gress melde lÿ tu hupster oiba.   (idem)

1. Lerdu verfute sener argerat lo kariy oiba dus/†fet Petriy paine.
   Lerdu schildert zijn deur minder lelijk dan Petriy [doet].
   
2. Lerdu verfute lÿ Petriy ef argerat lo kariy oiba.   (idem)

1. Groft oto ufire vita oiba dus/†fet ef viltiy.
   Zijn auto rijdt minder snel dan de jouwe.
   
2. Groft oto ufire lÿ ef viltiy vita oiba.   (idem)

In § 141.22 komen we nader terug op dergelijke vergelijkende constructies.

43.7   ad § 43.1   D. Minste trap

De mnst.trap wordt gevormd door de determinant tom onmiddellijk achter het additief te plaatsen:

• ef hupster sért ~ ef hupster tom sért
  het grote huis ~ het minst grote huis
• ef hordâ hurons ~ ef hordâ tom hurons
  de mooie bloemen ~ de minst mooie bloemen

Een mnst.trap in de functie van subj.add., obj.add. of pred.add. wordt in het Spokaans niet voorafgegaan door een lidwoord:

• Dena mosjeus melde belt tom.   Deze vrouw is het minst klein.
• Kost oto ufire vita tom.   Mijn auto rijdt het minst snel.
• Petriy verfute ef argerat lo kariy tom.   Petriy schildert de deur het minst lelijk.

43.8

In het Spokaans kunnen de trappen van vergelijking niet gebruikt worden in absolute zin, dus zonder vergelijking. Vergelijk:

1. Gress cônsidere groft dravos lo hordâ oiba.
   Ik vind zijn tekening minder mooi.
   (= minder mooi dan een andere ter sprake gekomen tekening)
2. Gress cônsidere groft dravos lo niy hordâ.
   Ik vind zijn tekening minder mooi. (lett. "... niet zo mooi"; dit kan ook een beleefde manier zijn om te zeggen hoe lelijk ik die tekening vind)

1. tjâg ef hupster oras kika met de grootste moeite
   (= een moeite die groter is dan alle andere met name genoemde moeites)
2. tjâg ef graviy hupster kika met de grootste moeite
   (lett. "met [de] zeer grote moeite")

Echter, onregelmatig gevormde trappen van vergelijking, zoals opgesomd in Blok 43.25, kunnen ook in absolute zin gebruikt worden. Zie § 43.26.

43.9

Elke determinant heeft slechts een relatie met het additief waar het onmiddellijk achter staat. Twee otr.trappen die achter elkaar staan, krijgen dus beide de determinant oras:

• Eup melde ef ôntjiyc oras, zlÿšiy oras efanty, gress tiffelira =
  Eup melde ef ôntjiyc oras én zlÿšiy oras efanty, gress tiffelira.
  Zij is het lastigste en meest verwende kind dat ik ken.

43.10

Als twee verschillende eigenschappen bij eenzelfde entiteit met elkaar vergeleken worden, krijgt de eigenschap die het meest aanwezig is de determinant terat, en de eigenschap die het minst aanwezig is de determinant oiba. In het Nederlands wordt in dit geval een omschrijving met "meer/eerder A dan B" gebruikt:

• Do melde fâkomm terat dus habilem oiba.
  Hij is meer/eerder gemeen dan handig.
• Dena oto ufire vita terat dus ûma oiba.
  Deze auto rijdt meer/eerder snel dan comfortabel.

43.11

Soms worden terat, oras, oiba en tom achter een teg.dw. of volt.dw. gebruikt. Dergelijke trappen van vergelijking bij deelwoorden kunnen op verschillende manieren geïnterpreteerd worden:

• ef frajjaelira 'jan   de rennende jongen
• ef frajjaelira oras 'jan   de jongen die het hardste rent
  (lett. "de meest rennende jongen")
• ef heldertelira tom hurt   de hond die het minst blaft
• ef trempor tom mimpits   de minst gelezen boeken
• Ef trempor terat mimpits melde mikar terat dus ef trempor oiba tiyns.
  De meer gelezen boeken zijn duurder dan degene die minder gelezen worden.
  (lett. "... dan de minder gelezen dingen")

Een wat vrijere vertaling - maar beter Nederlands - is: 'Als boeken meer gelezen worden zijn ze duurder dan als ze niet zo veel gelezen worden'.

43.12

De determinanten terat en oras kunnen ook als versterkende bepaling bij een additief gebruikt worden, in de betekenis van 'heel; erg' (= terat) of 'ontzettend; heel erg' (= oras). Oras is dus sterker dan terat. Beide woorden gedragen zich als een adj.add., met dien verstande dat het additief voor welk zij geplaatst worden, nog gevolgd wordt door de determinant ki. Vergelijk:

1. ef hupster terat sért   het grotere huis
2. ef terat hupster ki sért   het hele/zeer grote huis

1. ef hupster oras sért   het grootste huis
2. ef oras hupster ki sért   het heel erg grote (ontzettend grote) huis

• Kirro quarderaves terat tevi ki ef eksposišo.
  We willen de tentoonstelling heel graag bezoeken.
• Do verfute ef argerat lo oras mesâ ki.
  Hij schildert de deur heel erg groen.

43.13

Terat ... ki en oras ... ki kunnen ook als versterkende bepaling bij een teg.dw. of volt.dw. gebruikt worden:

• ef terat frajjaelira ki 'jan   de erg rennende jongen
• ef oras heldertelira ki hurt   de verschrikkelijk blaffende hond
• ef oras póbaror ki mimpit   het ontzettend goed verkochte boek

Vergelijk ook § 43.11.

43.14

In de spreektaal wordt in de plaats van terat ... ki vaak alleen ki gebruikt. Het krijgt dan het zinsaccent. Bijvoorbeeld:

• ef hupster ki sért   het hele grote huis
• Do melde pjohellelira ki.   Hij is erg onbeschoft.
• Ef pollere oras ki.   Het waait heel erg hard.
• ef frajjaelira ki 'nin   het erg rennende meisje
• ef póbaror ki mimpits   de erg/goed verkochte boeken

Oras ki staat hier in plaats van terat oras ki; zie § 43.15.

43.15

Oras kan in enkele gevallen als pred.add. gebruikt worden. Dit gebeurt vooral bij intransitieve werkwoorden die een weersverschijnsel of een menselijk gedrag uitdrukken, zoals:

• Ef pollere oras.   Het waait erg [hard].
• Ef kôbo nÿle oras.   De zon schijnt fel.
• Elsa arkette oras.   Elsa huilt erg [hard].
• Kirro obezjere oras.   Wij lachen luid.
• Eup lye oras do.   Ze houdt erg van hem.

In deze gevallen kan oras nog versterkt worden door terat ... ki:

• Ef pollere terat oras ki. Het waait heel erg hard.
• Elsa arkette terat oras ki. Elsa huilt heel erg hard.

Als oras in de functie van pred.add. gebruikt wordt kan het niet versterkt worden door oras ... ki:

• *Elsa arkette oras oras ki.   Elsa huilt heel erg hard.

43.16

In plaats van de versterkende woorden terat ... ki en oras ... ki kunnen we ook versterkende additieven als graviy (ernstig), ubâfta (echt) ed. gebruiken:

• Ef pollere graviy.   Het waait erg.
• Do verfute ef argerat lo graviy mesâ.   Hij verft de deur erg groen.

Zie verder de vele voorbeeldzinnen in de voorgaande paragrafen.

43.17   ad § 43.1   E. Trap van overmatigheid

De trap.ovmt. geeft aan dat er te veel aanwezig is van de eigenschap die het additief uitdrukt. De trap.ovmt. wordt uitgedrukt door de resultatieve vorm van het additief. Hoe de resultatief gevormd wordt, is uiteengezet in Hoofdstuk 63. Op dit moment kan worden volstaan met de wetenschap dat de resultatief in principe herkenbaar is aan het feit dat het accent van de voorlaatste lettergreep naar de eindlettergreep is verschoven. Dit wordt in de spelling uitgedrukt door dubbelschrijving van de consonant die op de geaccentueerde vocaal volgt. Bijvoorbeeld (de geaccentueerde vocaal is onderstreept):

• ef mikar mimpit ~ ef mikarr mimpit
  het dure boek ~ het te dure boek
• Ef belp melde otlôgt. ~ Ef belp melde otlôggt.
  Het dier is wild. ~ Het dier is te wild.
• Lerdu verfute ef argerat lo gÿtrâs. ~ ... lo gÿtrâss.
  Lerdu verft de deur slordig. ~ ... te slordig.
• Ef kleter sprokto loke jazy hupsterr armt ef belt 'nin.
  De nieuwe jurk lijkt wel te groot voor het kleine meisje.

43.18

Het additief kiygt (laat) betekent soms ook 'te laat; overtijd', bijvoorbeeld:

• Ef treno melde 4 mitarr kiygt.   De trein is 4 minuten te laat.
  (= 4 minuten later dan volgens de dienstregeling)

De resultatiefvorm kiygte (te laat) drukt een "echte" trap.ovmt. uit in die zin dat er sprake is van een onherroepelijkheid, bijvoorbeeld:

• Kirro mešane kiygte furt ef nûrcus.   We komen te laat voor de veerboot.
  (m.a.w. de boot is reeds vertrokken als we bij de haven aankomen)

43.19

De suffixen -n en -m zoals besproken in § 42.2-10 komen te vervallen als het additief door een van de determinanten terat, oras, oiba of tom gevolgd wordt:

• ef kariyn efantys ~ ef kariy oras efantys
  de lelijke kinderen ~ de lelijkste kinderen
• Ef 'jans melde pjohelleliran. ~ Ef 'jans melde pjohellelira terat dus ef 'nins.
  De jongens zijn onbeschoft. ~ De jongens zijn onbeschofter dan de meisjes.
• Óps chafoste ÿrtsiym. ~ Óps chafoste ÿrtsiy oiba dus Mariy.
  Ze zingen vals. ~ Ze zingen minder vals dan Mariy.

43.20

Als terat en oras echter vóór een additief staan (en ki er automatisch achter komt), blijven de suffixen -n en -m gehandhaafd:

• ef kariy oras efantys ~ ef oras kariyn ki efantys
  de lelijkste kinderen ~ de ontzettend lelijke kinderen
• Óps scemre pjohellelira terat. ~ Óps scemre terat pjohelleliram ki.
  Ze schreeuwen onbeschofter. ~ Ze schreeuwen erg onbeschoft.

43.21

In tegenstelling tot de suffixen -n en -m (§ 43.19) blijven de suffixen -[e]s en -[e]p altijd behouden (§ 42.12-18):

• ef kariys 'jan ur 'nin ~ ef kariys oras 'jan ur 'nin
  de lelijke jongen en het lelijke meisje ~ de lelijkste jongen en het lelijkste meisje
• Ef frera ur sener sour melde pjohelleliras. ~
  ~ Ef frera ur sener sour melde pjohelleliras terat dus sener fosies.
  De broer en zijn zusje zijn onbeschoft. ~
  ~ De broer en zijn zusje zijn onbeschofter dan hun ouders.
• Elsa ur Zita chafoste ÿrtsiyp. ~ Elsa ur Zita chafoste ÿrtsiyp oiba dus Mefa.
  Elsa en Zita zingen vals. ~ Elsa en Zita zingen minder vals dan Mefa.

43.22

De extreme otr.trap (het allerbeste, het allerkleinste) wordt gevormd met syliy (aller-) in de functie van subj.add. en een additief in de functie van attr.add. Bijvoorbeeld:

• Bô tildâ TV-progrâm melde syliy, gress zerfalira lóf zempers.
  dat slechte TV-programma is ALLER- ik zag.TDW gedurende jaren
  Dat TV-programma is het allerslechtste dat ik sinds jaren gezien heb.

• Mip lelmos hupster kordas ef Sinto-Lâgtiy melde syliy.
  uit deze grote kerken de Sinto-Lâgtiy is ALLER-
  Van deze kerken is de Sinto-Lâgtiy de allergrootste.

• Óps melde syliyn mip lelmos quista bellarts.
  zij zijn ALLER- uit deze goede leerlingen
  Ze zijn de allerbeste leerlingen van deze leerlingen.

• Pjohellelira Petriy melde syliy.
  onbeschofte Petriy is ALLER-
  Petriy is het alleronbeschoftste.

43.23

Na pónze (worden) geeft syliy een vergr.trap aan:

• Ef centys mirras pónze syliyn.   De wegen worden drukker.
  (= de wegen waren al druk)
• Ef martel wónzol pónze syliy.   Het weer wordt kouder.
  (= het weer was al koud)

Vergelijk deze twee voorbeelden met:

• Ef mirras pónze centys.   De wegen worden druk. (= ze waren nog niet druk)
• Ef wónzol pónze martel.   Het weer wordt koud. (= het was nog niet koud)

Na pónze volgt nooit een trap van vergelijking met terat, oras, oiba of tom!
Zie verder § 102.15-17.

43.24

Ruim twintig additieven kennen trappen van vergelijking die op een andere wijze gevormd worden dan met de genoemde vier determinanten. Bij deze onregelmatige vormen bestaan de verschillende trappen uit aparte additieven die meestal geen enkele etymologische verwantschap met de neutrale trap vertonen. Bij sommige additieven is het paradigma defectief, d.w.z. er ontbreken een of meer van die onregelmatige trappen. Waar deze ontbreken wordt het paradigma aangevuld met de regelmatige vorming d.m.v. de determinanten. Zo kent het additief keša (dik) de onregelmatige (niet-stamverwante) verkl.trap zÿtsénp (minder dik) en mnst.trap vibrâk (minst dik). De vergr.trap en otr.trap zijn echter regelmatig, dus: keša terat (dikker) en keša oras ([het] dikst). Een aantal onregelmatige trappen worden slechts in een beperkte context gebruikt. Dit wordt in § 43.26 nader besproken.

43.25

De meest voorkomende onregelmatige trappen van vergelijking zijn in het volgende Blok opgenomen, eventueel gevolgd door een nummer van een noot die in § 43.26 besproken wordt.

43.26   ad Blok 43.25   Noten

Voorbeelden en opmerkingen:

Noot 1
Horit betekent niet alleen 'vroeg', maar ook 'vroeger; eertijds'. Vergelijk:

• Gress levere quefôs dus Welm.   Ik sta vroeger op dan Welm.
• Gress levere riyfain horit.   Ik sta altijd vroeg op.
• Horit vluf blofs ur litel otos meldo fes Spooksoliy.
  Vroeger (eertijds) waren er meer paarden en weinig auto's in Spokanië.

De aoristus (suffix -o) is een prototypische tijd die met horit samengaat (zie ook § 111.25).

Noot 2
Fiseronam betekent in de eerste plaats 'later; meer over tijd' (dus een pure vergelijking). De tweede betekenis is 'toekomstig; in de toekomst'. Vergelijk:

• Welm levere kiygt tur gress levere fiseronam dus do.
  Welm staat laat op, maar ik sta later op dan hij.
• ef fiseronam kletertiyn   het latere nieuws (dat nog volgt)
• Belt Lerdu tinkeravy fiseronam umynast.
  Kleine Lerdu wil later (in de toekomst) mijnwerker worden.

Noot 3
Aðiyk is in de eerste plaats de pure otr.trap van kiygt en betekent '[het] laatst; [het] meest overtijd'; het geeft dan dus een vergelijking aan. In de tweede plaats betekent aðiyk: 'na alle andere[n]; door niets gevolgd'. 'Laatst' als synoniem van 'onlangs; enige tijd geleden' wordt vertaald met ÿt. Vergelijk:

• Gress levere fiseronam dus Welm tur Elsa levere aðiyk.
  Ik sta later op dan Welm, maar Elsa staat het laatst op.
• Gress zerfo ÿt eft kafufiror ka'enn tewegga; pana ÿrmoie ef aðiyk ka'en fes kult fôresta.
  Ik zag laatst (onlangs) een doodgereden hert op straat; het schijnt het laatste hert uit ons bos te zijn.

De aoristus (suffix -o) de prototypische tijd die met ÿt samengaat (zie ook noot 1).

Merk op dat ka'en (hert) eerst in de resultatieve vorm verschijnt (ka'enn) om uit te drukken dat het dier dood is. Vergelijk: eft kafufiror ka'en   een aangereden hert eft kafufiror ka'enn   een doodgereden hert Zie § 62.4.

Noot 4
Qufaa wordt uitsluitend in relatie met personen gebruikt in absolute zin, in de betekenis van 'niet zo jong meer'. In alle andere gevallen (dus bij een pure vergelijking) wordt de regelmatige vorm liftkar terat (ouder) gebruikt. Vergelijk:

• eft qufaa mosjeus   een oudere vrouw; een vrouw op leeftijd
• Ef mosjeus melde liftkar terat dus ef merater.
  De vrouw is ouder dan de man.

Zie ook § 43.8.

De absolute interpretatie van qufaa en jÿzûg is feitelijk de oorspronkelijke interpretatie van alle additieven die in Blok 43.25 zijn opgenomen. In het Oudspokaans bestonden er eigenlijk geen "onregelmatige" trappen van vergelijking, maar er bestonden wel additieven met relativerende betekenissen als "nog niet zo ...", "reeds tamelijk ...", "niet zo ... meer", enzovoort. Deze additieven hadden oorspronkelijk niets met de notie "trappen van vergelijking" te doen, want zij werden alle in absolute (of liever: relativerende) zin gebruikt en er werd niets vergeleken. Pas vanaf de 16e eeuw is er een tendens te bespeuren dat deze relativerende additieven in een vergelijkende context gebruikt gaan worden, en daarmee het karakter van vergrotende, overtreffende, verkleinende of minste trap krijgen, zij het dat dit als een onregelmatige vorm beschouwd werd. In tegenstelling tot de regelmatige trappen van vergelijking, kunnen deze onregelmatige dus nog steeds een absolute, ofwel relativerende interpretatie hebben, sommige in grotere mate dan andere.

Noot 5
Jÿzûg wordt uitsluitend in relatie met personen gebruikt in absolute zin, in de betekenis van 'nog niet zo erg oud'. In alle andere gevallen (dus bij een pure vergelijking) wordt de regelmatige vorm liftkar oiba (minder oud) gebruikt (zie ook voetnoot hierboven):

• Dena disko melde populerr furt jÿzûg mainers.
  Deze disco is populair bij jongere tieners. (= nog niet zulke oude tieners)
• Kost frera melde liftkar oiba dus gress.
  Mijn broer is minder oud dan ik.

Deze zin impliceert dat ik mijzelf al oud vind!

Zie ook § 43.8.

Noot 6
Oiba en tom kennen we reeds als determinanten. Zij kunnen ook als additieven gebruikt worden. Vergelijk:

• Ef pleko fes ef fonis melde doffiy oiba.
  Het zand in de baai is minder zwart. (dan het zand elders)
• Mintof ef omelech oiba pleko melde fes ef fonis.
  Na de storm ligt er minder zand in de baai.
• Ef oiba quarderôsta armt ef dokerats melde eft jâchtos.
  De mindere bezoeken aan de bioscopen zijn een raadsel.
• Cÿrt A fenteste ef tom resultâts.   Klas A behaalt de minste resultaten.

Het gebruik van oiba en tom impliceert dat "de bezoeken aan de bioscopen" en "de resultaten" tóch al gering waren. Waren de bezoeken talrijk (en zijn zij nu minder talrijk), of waren de resultaten goed (en zijn zij nu minder goed), dan hadden we kâlt (minder veel) en lof (minst veel) of cÿs (minst goed) moeten gebruiken.

Noot 7
Lilepiy betekent niet alleen 'ver verwijderd (voornamelijk in afstand)', maar ook 'voorts; voort; verder (in opvolging of daarenboven)':

• Groft ofiss melde lilepiy dus ef kostiy.
  Zijn kantoor ligt verder [weg] dan het mijne.
• Gress motavy ef kles ur lilepiy snuavy ef toleffyÿ.
  Ik wil het gras maaien en verder (voorts) de pereboom snoeien.
• Kirro nert tiffe lilepiym do.   We kennen hem verder niet.
  (= we weten niet méér van hem dan wat nu gezegd is)
• Groft lilepiyn remarcôsta nert melde mesÿa.
  Zijn verdere opmerkingen zijn niet interessant.
• Gress tiffe sener kusamatiyn ÿksanuters, tûre tiffe ef lilepiym mirra-zâreldurs.
  Ik ken mijn naaste buren, maar niet de verdere bewoners in de straat.
  (= de bewoners op grotere afstand)

Lilepiy komt ook nog voor in de volgende idiomatische uitdrukking:

• ef durtef zurtarr ur lilepiy   drie uur of meer
• Do lelperre ef hentef efanty ur lilepiy.
  hij heeft het vijfde kind en verder
  Hij heeft vijf of meer kinderen.

Vergelijk ook danen (noot 8); zie verder wânta (noot 11). Voor rangtelwoorden zie § 170.x15.

Noot 8
Danen komt ook voor in de volgende idiomatische uitdrukking:

• ef durtef zurtarr ur danen   drie uur of minder
• ef âktef sért ur danen   acht of minder huizen
• Do rinne ef erg-serstef herco ur danen.
  hij verdient de twintigste herco en dichterbij
  Hij verdient twintig herco of minder.

Vergelijk ook lilepiy (noot 7). Voor rangtelwoorden zie § 170.x15.

Noot 9
Ubâfta en zijn vier onregelmatige vormen kunnen in de functie van adj.add. ook als versterking van een ander additief gebruikt worden:

• ubâfta hupster   heel erg groot; ontzettend groot
• stôt hupster   veel groter (lett. "veel erger groot")
• stôt quista   veel beter (lett. "veel erger goed")
• gloert aoliy   echt het minst prettig (lett. "minst erg prettig")
• Óps farte fsoliym vita dus tu.
  Ze lopen veel minder snel dan jij. (lett. "minder erg snel")

Gloert aoliy is dus emfatischer dan aoliy tom (minst prettig). Eigenlijk is gloert aoliy "nog minder prettig" dan "het minst prettige".

Noot 10
Zôft betekent 'eens; spoedig; binnenkort op een bepaald moment' (altijd in de nabije toekomst). Vergelijk dit met érpâf dat betekent 'eens; op een keer' (kan zowel in de toekomst als in het verleden zijn). Bijvoorbeeld:

• Gress quÿe pip lóf ér zurtarr; zôft do arfinât.
  Ik wacht al een uur; eens (binnenkort) moet hij [toch] komen.
• Kirro sértaraves érpâf.   Wij zullen eens (wanneer dan ook) verhuizen.
• Gress ef mimpit trempe érpâf.   Ik heb het boek [ooit] eens gelezen.

Noot 11
Wânta betekent 'eerder, vroeger dan een bepaald moment (dat de spreker op het oog had)'. Wânta kan in tegenstelling tot horit (vroeger) (zie noot 1) ook aan de toekomst refereren, en geeft een tijdstip aan dat voor zôft (noot 10) ligt:

• Do arfine wânta dus gress dôxo.   Hij komt eerder dan ik verwacht heb.

1. Mas levere kirro wânta dus lelmo tof.
   Morgen zullen we eerder opstaan dan vandaag. (= op een tijdstip dat ligt vóór het tijdstip waarop we vandaag opstonden)
2. Mas levere kirro quefôs dus lelmo tof.
   Morgen zullen we vroeger opstaan dan vandaag. (= meer bijtijds dan vandaag)

Als we normaal om 3 uur 's middags opstaan (dus op een tijdstip dat we "laat" kunnen noemen), kan zin 1. gezegd worden, en 2. niet. Als we normaal om 6 uur 's ochtends opstaan (dus op een tijdstip dat we "vroeg" kunnen noemen) kan zin 1. gezegd worden als we bedoelen dat we morgen vóór 6 uur zullen opstaan. Zin 2. kan gebruikt worden als we de nadruk op de eigenschap "vroeg" willen leggen.

Let op de volgende idiomatische uitdrukking waarin lilepiy en wânta samen voorkomen: A wânta, B ur lilepiy (niet alleen A, maar ook B). Bijvoorbeeld:

• Do vreéða ump sener eksâm wânta, tur do enn ef guldâ ifâm melde ur lilepiy.
  Hij is niet alleen voor zijn examen geslaagd, maar hij was ook (bovendien) de beste kandidaat.
• Gress ÿrôme, den gress rinne smurf wânta, tur janof gress ollae ef ur lilepiy.
  Ik werk niet alleen om geld te verdienen, maar ook omdat ik er plezier in heb.

Zie ook lilepiy in noot 7.

Theoretisch kan zin 2. ook zo geïnterpreteerd worden dat we morgen zelfs later opstaan dan vandaag, want de notie "vroeg" is niet gerelateerd aan slechts één tijdstip. Bestudeer het volgende geval: vandaag is het een werkdag en dan noemen we het "vroeg" als we om 6 uur moeten opstaan. Morgen is het zondag en dan noemen we het "vroeg" als we om 10 uur opstaan. We zijn van plan om morgen (zondag) om 9 uur op te staan; dat is dus "vroeger" dan het vroege tijdstip 10 uur, maar later dan wat we vandaag "vroeg" noemen.

Noot 12
Bent betekent 'het eerst; vóór alle andere[n]; door niets voorafgegaan'. Het is dus een antoniem van aðiyk (noot 3). Vergelijk:

• Do arfine bent.   Hij komt het eerst.
• Petriy melde ef bent ifâm.   Petriy is de eerste kandidaat.
  (= degene die zich vóór alle andere kandidaten aanmeldt; we laten buiten beschouwing of er nog meer kandidaten volgen)
• Petriy melde ef értef ifâm.
  Petriy is de eerste (= rangtelwoord) kandidaat.
  (= degene die nummer 1 is in de reeks kandidaten; er zijn dus ook nog een 2e, 3e, enz. kandidaat)

Bent kan ook in de functie van pred.add. gebruikt worden. Het betekent dan 'eerst; in eerste instantie; vóór alles':

• Bent tu painât sener koles-togany ur dus tu merrog.
  Eerst moet je je huiswerk maken, en dan mag je [gaan] spelen.

Bent in de functie van pred.add. en met de betekenis 'vóór alles' kent het synoniem raliy (vergelijk ral (nu)). Sommige zinnen met bent zijn ambigu, in dat geval kan raliy gebruikt worden als "vóór alles" bedoeld wordt. Vergelijk:

• Gress chaquintavy bent do.
  1. Eerst (vóór alles) wil ik hem spreken.
     (bijvoorbeeld vóór ik mijn mening geef)
  2. Ik wil hem het eerst spreken.
     (eerder dan een ander hem spreekt)

Betekenis a. wordt expliciet uitgedrukt in: Gress chaquintavy raliy do.

43.27

De onregelmatige trappen van vergelijking hebben bijna alle een beperkte gebruiksmogelijkheid. Zo kunnen de otr.trap grât (helderst) en de mnst.trap cÿpiy (minst helder) alleen met betrekking tot het weer gebruikt worden. In andere relaties zijn de regelmatige trappen nodig. Vergelijk:

• Ef grât kôbo-nÿlos letre fes Wefot-Lomky.
  De helderste zonneschijn komt op West-Lomky voor.
• Ef crobben oras prusot-knurfel letre fes ef Zelze.
  Het helderste rivierwater komt in de Zelze voor.

Merk op dat de naam van de rivier de Grât en de otr.trap grât in feite dezelfde woorden zijn, ook al wordt het additief grât nooit met betrekking tot rivierwater gebruikt.

43.28

De onregelmatige trappen pômsell (traagst) en matox (minst traag) worden alleen met betrekking tot de hersenfunctie gebruikt:

• Mip cradef stûdents Lerduex ef brenkâ ÿrôme matox.
  Van alle studenten werken Lerdu's hersenen het minst traag.
• Ef harbos fes Ef Liftkar Môjôl melde trag tom.
  De bediening in De Oude Molen (restaurant) is het minst traag.

43.29

De onregelmatige trappen krajyn (inniger) en ibréf (innigst) komen alleen met betrekking tot personen voor:

• Petriy affionnose krajyn Elsa dus do paine Mariy.
  Petriy houdt inniger van Elsa dan van Mariy.
• Ef bjelt jen qu ef fabrokaliyto én ef bencs melde jÿrs terat dus ef bjelt âs qu ef én ef stat.
  De band tussen de industrie en de banken is inniger dan de band tussen de industrie en de overheid.

Voor het determinantenpaar qu ... qu en het "dode voorzetsel" âs wordt verwezen naar Hoofdstuk 131.