Riviernamen in Spokanië

Elk schoolkind in ons land kan twee rijtjes met riviernamen opdreunen: het ene rijtje bevat namen die als meervoud behandeld moeten worden, het andere rijtje geeft de namen die er als een meervoud uitzien, maar toch enkelvoudig zijn.
Hoe zit dat verschil tussen enkelvoud en meervoud van riviernamen nu precies in elkaar? Gajener Câlldere-Lerjen herinnert ons nog eens aan die rijtjes.

Riviernamen in Spokanië

AAN DEZE TEKST WORDT NOG GEWERKT

Laten we de twee rijtjes nog eens in ophalen:

1......

2......

Omdat ook u een schoolkind geweest bent, weet u dat rijtje (1) de riviernamen bevat die alle meervoudig zijn: de eind-s is een typische meervouds-s. In rij (2) is de eind-s een "toevallige" s. We kunnen ons nu afvragen: waarom drukt de eind-s in (1) wèl een meervoud uit, en die in (2) niet?
Verder kunnen we ons afvragen: zijn er dan alleen meervoudige riviernamen op een -s, of kennen we ook andere meervoudsvormen, gevormd volgens secundaire of onregelmatige regels? Ofwel: zou Mora geen meervoud van Mor kunnen zijn (akoraa is immers ook het meervoud van akora). Of zou Rûpe geen meervoud van Rup kunnen zijn (tûpe is toch ook het meervoud van tup).
En de derde vraag die we kunnen stellen is: wáárom bestaan er überhaupt meervoudige riviernamen?

Hierbij kunnen we kijken naar andere meervoudige vormen van geografische namen:
-dunjes ...

Allemaal omschrijvingen die duidelijk een meervoudig karakter hebben: .......
Maar bij riviernamen is het meervoud "inherent": als we over "Onôs" praten, gaat het niet om twee rivieren die elk Onôs heten, maar om één rivier. vergelijk:
Ten Oesz kôlte fes Spooksoliy.

Hier is het meervoud "exherent": rivier 1 heet Oes en rivier 2 heet eveneens Oes. Vergelijk:
Ten Jâns ÿrôme fes kult ofiss.

Hebben rivieren met een meervoudige naam wellicht een eigenschap die rivieren met een enkelvoudige naam missen? Ofwel concreet: als we het over de Onôs hebben, denken we dan aan iets meervoudigs, terwijl we dat bij de Klinnÿr niet doen?? Om op deze vraag een antwoord te vinden zijn we vier dingen nagegaan:

1. Het geografische karakter van de rivier (veel vertakkingen ed., of niet);
2. Hoe de locale bevolking de rivier bejegent;
3. De historische ontwikkeling van de riviernaam;
4. De feitelijke betekenis van de (enkelvoudige) riviernaam.

• beslist enkelvoudig in vorm en gebruik: Klinnÿr;
• beslist meervoudig in vorm en gebruik: Onôs (want ô=[o]);
• meervoudig "uiterlijk", enkelvoudig "gevoel": Blôts (Blôt?);
• enkelvoudig "uiterlijk", maar feitelijk onregelmatig meervoud: Mora;
• variabel tussen locale bewoners en Standaard-Spokaans: Môrâs (locaal [môras]=mv; algemeen [môrâs]=enk);
• meervoudige varianten:
  Ef Krappa = enk = grote brede rivier (van A tot B)
  Ef Krappas = mv = Wefot-Krappa + Opper-Krappa + alle stroompjes die "ef Krappa" vormen, dus alles wat in het Krappa-gebergte ontspringt.
  Evenzo: Ef Firanis (maar dan de benedenloop = delta).

Maar als we een riviernaam categoriseren als "meervoudig", wat heeft dat dan voor consequenties op grammaticaal gebied?
Het is bekend dat niet alles wat "meervoudig" is, ook als zodanig in de Spokaanse grammatica behandeld wordt. Bekende voorbeelden zijn:
Romeo ur Julia affionnosât (niet: -sûs) wâlkân.
..........

Omgekeerd wordt niet alles wat morfologisch als enkelvoudig wordt herkend, ook zo behandeld. Zoals:
Ef pleko kÿponûs (mv) = Het zand moet drogen.
ef doffiyn zjol = de zwarte steenkool

........

© vertaling: Rolandt Tweehuysen

05 nov 2002